نظام نوشتاری
الفبای نورس باستان
نورس باستانِ بازمانده با دو نظام نوشته میشود. سنگنوشتههای رونی از فوتارک کهن و سپس فوتارک جوانِ متأخر با 16 رون بهره میبرند، در حالی که نسخههای خطی سدههای میانه که بیشتر ادبیات را حفظ کردهاند از الفبای لاتین با حروف افزودهای مانند þ، ð، æ و ǫ استفاده میکنند. این جدول حروف لاتینِ بهنجارشده را نشان میدهد که در ویرایشهای نوین و در صفحهکلید نورس باستان به کار میرود.
Thorn
th · voiceless th as in thin
Eth
d · voiced th as in father
Ash
æ · vowel between a and e
O با اوگونک
ǫ · rounded a, later written ö
O با خط مورب
ø · rounded front vowel
لیگاتور OE
œ · long rounded front vowel
E با دنباله
ę · nasal e in early manuscripts
A با آکسان تند
á · long a
E با آکسان تند
é · long e
I با آکسان تند
í · long i
O با آکسان تند
ó · long o
U با آکسان تند
ú · long u
Y با آکسان تند
ý · long y
شمارش
اعداد در نورس باستان
رقمهای رومیِ بهنجارشده را با شکلهای نمونهایِ واژههای اعداد اصلیِ نورس غربی باستان مقایسه کنید. واژههای عدد بسته به جنس، حالت، گویش، نسخهٔ خطی و ویرایش نوین میتوانند متفاوت باشند.
سازوکار
دستور زبان نورس باستان چگونه کار میکند
نورس باستان نقش واژه را با پایانهای تصریفی نشان میداد؛ از همین رو اسمها، صفتها، ضمیرها و حرفهای تعریف بیش از همتایان انگلیسی نوینشان تغییر شکل میدادند. حرف تعریف معمولاً به پایان اسم میچسبید و بهصورت واژهای جدا نمیآمد.
چهار حالت اصلی
اسمها، صفتها و ضمیرها پایانهای خود را برای حالت فاعلی، مفعولی، اضافه و برایی تغییر میدهند؛ بنابراین یک واژه بسته به نقشش میتواند شکل متفاوتی بگیرد.
جنس دستوری
هر اسم به طبقهٔ مذکر، مؤنث یا خنثی تعلق دارد و حرفهای تعریف، صفتها و ضمیرها در جنس، شمار و حالت با آن مطابقت میکنند.
فعلهای قوی و ضعیف
فعلهای قوی زمان گذشته را با تغییر واکهٔ ستاک نشان میدهند، در حالی که فعلهای ضعیف پایانی دندانی مانند -aði یا -di میافزایند.
بررسی یک عبارت کوتاه
از یک درود سنتیِ نورس باستان واژهای برگزینید تا صورت و نقش آن را ببینید.
ver · باش
امرِ دومشخصِ مفرد از vera به معنای «بودن».
“ Ver þú heill ” — سالم باش.
تحول
از عصر وایکینگها تا زبانهای اسکاندیناوی امروز
سیر نورس باستان را از دورهٔ رونی آن، از دل سنت نسخههای خطی سدههای میانه، تا دگرگونیهایی که آن را به زبانهای ژرمنی شمالی امروز تقسیم کرد دنبال کنید.
حدود 793 تا 1100 میلادی
عصر وایکینگها
نورس باستان همراه با سکونت اسکاندیناویاییها در سراسر شمال اقیانوس اطلس و فراتر از آن گسترش یافت. بیشتر شواهد بازمانده از این دوره کوتاه و رونی است و تفاوتهای منطقهای از همان زمان وجود داشت.
حدود 1100 تا 1350 میلادی
دورهٔ نسخههای خطی
پس از گروش به مسیحیت، کاتبان بر پوست حروف لاتین نوشتند. اداها، ساگاها و متون حقوقی ایسلند و نروژ بیشتر ادبیات نورس باستان را که امروز میتوانیم بخوانیم حفظ کردهاند.
از حدود 1350 میلادی
گذار به زبانهای نوین
دگرگونیهای آوایی و واگراییِ منطقهایِ فزاینده، نورس غربی باستان و نورس شرقی باستان را به زبانهای امروزی ایسلندی، نروژی، دانمارکی، سوئدی و فاروئی جدا کرد.
مقایسه
نورس باستان و انگلیسی نوین
نورس باستان و انگلیسی باستان هر دو زبان ژرمنی بودند و شماری از واژههای روزمرهٔ انگلیسی هنوز تبار مشترکِ قابلتشخیص خود را نشان میدهند.
منابع
تاریخها و شکلها مرجعهای آموزشیِ فشردهای هستند. املا در نسخههای خطی، گویشها و ویرایشهای نوین متفاوت است.