Alfabet nawaho

Poznaj współczesny alfabet nawaho, zobacz, jak znaki tonu i nosowości zmieniają samogłoski, sprawdź wymowę połączeń liter i ejektywów oraz skopiuj dowolny znak.

Pismo łacińskie · 16 form samogłosek · 33 spółgłoski

Samogłoski

A

a · /a/

A z wysokim tonem

a · /a/ (high tone)

Akcent ostry oznacza wysoki ton.

Nosowe A

a · /ã/ (nasal)

Ogonek oznacza samogłoskę nosową, wymawianą z przepływem powietrza przez nos.

Nosowe A z wysokim tonem

a · /ã́/ (nasal, high tone)

Samogłoska nosowa z wysokim tonem: ogonek oznacza nosowość, a akcent ostry wysoki ton.

E

e · /e/

E z wysokim tonem

e · /e/ (high tone)

Akcent ostry oznacza wysoki ton.

Nosowe E

e · /ẽ/ (nasal)

Ogonek oznacza samogłoskę nosową, wymawianą z przepływem powietrza przez nos.

Nosowe E z wysokim tonem

e · /ẽ́/ (nasal, high tone)

Samogłoska nosowa z wysokim tonem: ogonek oznacza nosowość, a akcent ostry wysoki ton.

I

i · /i/

I z wysokim tonem

i · /i/ (high tone)

Akcent ostry oznacza wysoki ton.

Nosowe I

i · /ĩ/ (nasal)

Ogonek oznacza samogłoskę nosową, wymawianą z przepływem powietrza przez nos.

Nosowe I z wysokim tonem

i · /ĩ́/ (nasal, high tone)

Samogłoska nosowa z wysokim tonem: ogonek oznacza nosowość, a akcent ostry wysoki ton.

O

o · /o/

O z wysokim tonem

o · /o/ (high tone)

Akcent ostry oznacza wysoki ton.

Nosowe O

o · /õ/ (nasal)

Ogonek oznacza samogłoskę nosową, wymawianą z przepływem powietrza przez nos.

Nosowe O z wysokim tonem

o · /ṍ/ (nasal, high tone)

Samogłoska nosowa z wysokim tonem: ogonek oznacza nosowość, a akcent ostry wysoki ton.

Spółgłoski

B

b · /p/

Bezdźwięczna nieaspirowana spółgłoska zwarta, bliższa angielskiemu p bez przydechu.

Ch

ch · /tʃ/

Ejektywne Ch

ch' · /tʃʼ/

Ejektywne ch: apostrof modyfikujący oznacza zwarcie krtaniowe.

D

d · /t/

Bezdźwięczna nieaspirowana spółgłoska zwarta, bliższa angielskiemu t bez przydechu.

Dl

dl · /tɬ/

Nieaspirowana afrykata boczna, zbliżona do szybkiego dźwięku tl.

Dz

dz · /ts/

Nieaspirowana afrykata, jak ts bez przydechu.

G

g · /k/

Bezdźwięczna nieaspirowana spółgłoska zwarta, bliższa angielskiemu k bez przydechu.

Gh

gh · /ɣ/

Dźwięczna spółgłoska szczelinowa miękkopodniebienna, jak g w hiszpańskim lago.

H

h · /h/

Hw

hw · /xʷ/

Zlabializowane h, wymawiane z zaokrąglonymi ustami.

J

j · /dʒ/

K

k · /kʰ/

Ejektywne K

k' · /kʼ/

Ejektywne k: apostrof modyfikujący oznacza zwarcie krtaniowe.

Kw

kw · /kʷʰ/

L

l · /l/

Przekreślone L

l · /ɬ/

Bezdźwięczna spółgłoska szczelinowa boczna, wymawiana z powietrzem przepływającym po bokach języka.

M

m · /m/

N

n · /n/

Sylabiczne ń

n · /n/ (syllabic, high tone)

Sylabiczne n z wysokim tonem; tworzy własną sylabę.

S

s · /s/

Sh

sh · /ʃ/

T

t · /tʰ/

Ejektywne T

t' · /tʼ/

Ejektywne t: apostrof modyfikujący oznacza zwarcie krtaniowe.

Tł

tl · /tɬʰ/

Aspirowana afrykata boczna, jak tl z przydechem.

Ejektywne Tł

tl' · /tɬʼ/

Ejektywna afrykata boczna: apostrof modyfikujący oznacza zwarcie krtaniowe.

Ts

ts · /tsʰ/

Aspirowana afrykata, jak ts w angielskim cats, z przydechem.

Ejektywne Ts

ts' · /tsʼ/

Ejektywne ts: apostrof modyfikujący oznacza zwarcie krtaniowe.

W

w · /w/

X

x · /x/

Bezdźwięczna spółgłoska szczelinowa miękkopodniebienna, jak ch w niemieckim Bach.

Y

y · /j/

Z

z · /z/

Zh

zh · /ʒ/

Jak s w angielskim measure.

Zwarcie krtaniowe

' · /ʔ/

Zwarcie krtaniowe, czyli krótka przerwa w środku angielskiego uh-oh.

Jak działa alfabet nawaho

Język nawaho, czyli Diné Bizaad, nie miał szeroko stosowanej formy pisanej aż do XX wieku. Współczesną ortografię opartą na alfabecie łacińskim opracowano w latach 1930–1940 wspólnie z użytkownikami języka nawaho; dziś używa się jej w szkołach, słownikach i literaturze.

Alfabet oddaje to, co słyszą użytkownicy języka. Każda z czterech samogłosek może występować bez znaków, z akcentem ostrym oznaczającym wysoki ton, z ogonkiem oznaczającym nosowość albo z oboma znakami. Wśród spółgłosek są połączenia liter, takie jak ch, tł i zh, ejektywy zapisywane apostrofem modyfikującym (ʼ) oraz przekreślone ł. Spółgłoski zwarte zapisywane jako b, d i g są nieaspirowane, natomiast t i k są aspirowane.

Źródła i dalsza lektura

Nazwy liter, zapis bez znaków i wartości dźwiękowe to zwięzłe materiały do nauki; wymowa i pisownia mogą się różnić w zależności od mówiącego i społeczności.